{"id":1273,"date":"2016-11-22T12:20:58","date_gmt":"2016-11-22T12:20:58","guid":{"rendered":"https:\/\/osian.cymru\/?p=1273"},"modified":"2025-12-01T19:05:21","modified_gmt":"2025-12-01T19:05:21","slug":"beirdd-barddoniaeth-diffyg-amrywiaeth","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/osian.cymru\/en\/beirdd-barddoniaeth-diffyg-amrywiaeth\/","title":{"rendered":"Gwlad beirdd a barddoniaeth: a oes diffyg amrywiaeth?"},"content":{"rendered":"

Ym mhennod diweddaraf podlediad Clera <\/a>trafodwyd a oes diffyg amrywiaeth ymhlith ein beirdd a’n barddoniaeth yn gyffredinol. Dechreuodd y sgwrs drwy drafod y diffyg beirdd benywaidd sy’n ennill y Gadair yn yr Eisteddfod Genedlaethol a pham fod hynny’n bod. Ond trwy gyfrwng cyfraniadau treiddgar a dadlennol gan Gwennan Evans, Elinor Wyn Reynolds, Mererid Hopwood a Karen Owen, buan y cododd y drafodaeth ar adain uwch.\u00a0Dyna esgor felly ar yr erthygl hon.<\/p>\n

Diffyg merched yn y ‘S\u00een Farddol’ heddiw?<\/h2>\n

Mae’n rhaid i mi gytuno ag awgrym Karen Owen mai nid yn y ‘s\u00een farddol’ (beth bynnag yw hwnnw) heddiw<\/em> y mae’r broblem. Bu diffyg amrywiaeth yn broblem ers bod ‘traddodiad’ barddol. Does gen i’m amheuaeth fod hynny’n wir. Gellid dadlau fod canrifoedd lawer wedi pasio pan fu cyfyngu ar yr hyn sy’n deilwng o fod yn aruchel ac yn rhan o draddodiad mwy. Mynachod fyddai piau cofnodi. Uchelwyr oedd piau’r drefn. Ac wedyn dynion oedd bennaf yn sefydliad yr Eisteddfod\u00a0ac yn y byd cyhoeddi. Mae hynny wedi parhau ym mhatriarchaeth seicolegol y ‘s\u00een farddol’.<\/p>\n

Dychmygwch wedyn beth sy’n eithriadol i’r norm yn ein traddodiad barddol ni. Yn yr Oesoedd Canol tueddwn i feddwl am Dafydd ap Gwilym<\/a>. Canai ef mewn arddull wahanol, am bynciau oesol sy’n dal i’n cyffroi heddiw. Roedd fel petai ganddo un droed yn rhydd\u00a0o lyffethair\u00a0canu mawl a threfn cymdeithasol ei gyfoeswyr. Ond eto, roedd y llall yn gadarn yn ei hual, ac mewn gwirionedd amrywiad\u00a0gweddol fychan ydi dafydd ap Gwilym\u00a0yn narlun mawr y traddodiad barddol.<\/p>\n

Ar yr un pryd \u00e2 hyn rydym yn dal i drafod beirdd benywaidd fel Gwerful Mechain fel petaen nhw yn bodoli mewn categori eu hunain – ‘canu merched’. Ddim cweit yn y traddodiad barddol am nad ydynt yn ffitio i’r mowld.<\/p>\n

Esgorodd hyn yn y podlediad\u00a0ar\u00a0bwynt treiddiol iawn: a oes angen i’n barddoniaeth fagu’r gallu i ddilysu profiadau ein cymdeithas yn ei holl amrywiaeth? Mae hyn yn codi sawl cwestiwn a phryfociad difyr.<\/p>\n

A oes diffyg\u00a0amrywiaeth yn ein barddoniaeth gyffredinol?<\/strong><\/h2>\n

Beth am inni edrych ar yr hyn sy’n gyffredin yn ein barddoniaeth heddiw, o ran safbwyntiau’r beirdd a phynciau’r cerddi. (Maddeuwch i mi am gyffredinoli i ryw raddau.)<\/p>\n

Gellid dadlau fod y mwyafrif\u00a0o gerddi Cymraeg heddiw yn cael eu cyfansoddi gan feirdd sy’n perthyn i un neu ragor o’r categor\u00efau yma:<\/p>\n