gan Osian Rhys Jones<\/p>\n\n\n\n
Rwyt ti yn llefain y glaw
a\u2019th lygaid wedi chwyddo
\u00e2 chefnforoedd dy ddadrith.<\/p>\n\n\n\n
Nid fy mod yn dy weld.
Tybiaf nad ydw i ond weithiau\u2019n synhwyro
dy sgrech ar y gwynt, dy siom mor drwchus \u00e2\u2019r niwl.<\/p>\n\n\n\n
Ac mae\u2019n rhyfedd, tydi, Mam,
mai ti yw ein cyfrifoldeb ni –
y fi, a\u2019m holl frodyr a\u2019m chwiorydd – nid fel arall rownd?<\/p>\n\n\n\n
Felly, tro nesaf y bydd dy feddyliau\u2019n gorwynt,
neu dy dymer yn derfysglyd wyllt,
tafla belydryn o faddeuant i\u2019th blant.<\/p>\n\n\n\n
Mi ddweda\u2019 i wrth y lleill,
a dyrchafwn ein golygon, o\u2019th ddaear faeth,
i weld dy gleisiau\u2019n glir a minlliw hen gusan ar enfys newydd.<\/p>\n\n\n\n
Mae hi’n dasg mor undonog,
mor ddi-liw ar bnawn dydd Iau;
yn un all bawb yn rhwydd ei gwneud
hefo’u llygaid nhw ar gau.<\/p>\n\n\n\n
Mae’n ail natur inni bellach
torri rhestr a hel ein bagiau,
crwydro’n freuddwydiol ar hyd bob eil,
anghofio bod ffin rhwng angen ac eisiau.<\/p>\n\n\n\n
Llenwi’r fasged, gwireddu’r freuddwyd,
y bywyd braf mewn seloff\u00ean;
mae’r bara, y selsig, y losin a’r b\u0175s
i gyd wedi’u pecynnu a’u gwerthu \u00e2 gw\u00ean.<\/p>\n\n\n\n
Siop yw hon sy’n bob dim i bawb,
a lle gall pawb gael bob dim.
Mae’n gysur gwybod bod eraill fel ni,
yn chwantu gwneud eu siopa’n chwim;<\/p>\n\n\n\n
A chwimach eto, yn \u00f4l y drefn
yw cael talu yn ddiymyrraeth –
wfft i’r ciw, es ar fy mhen
tua’r peiriant hunanwasanaeth:<\/p>\n\n\n\n
“Welcome, please scan your first item” meddai
(gan bwysleisio “first” rhag ofn imi ddechrau \u00e2’r ail),
cyn sylwi ar yr opsiwn “Cymraeg” ar waelod
y sgrin, er syndod, bu hyn yn sail<\/p>\n\n\n\n
i Gymro swil lawenhau. Ces bwyso’r botwm
a bod y rebel yn y selerydd saff,
es am unwaith a dal gerfydd fy ewinedd
yn y mymryn hwn o raff:<\/p>\n\n\n\n
“CROESO, SGANIWCH EICH HEITEM GYNTAF”
Troesai rhywun y foliwm i eithafion un ar ddeg,
rown i’n si\u0175r fod pawb yn syllu arna-i,
cyrliais fodiau fy nhraed, a brathais congl fy ngheg,<\/p>\n\n\n\n
pam fod dewis Cymraeg mor chwithig,
mor beryg i bob hunan barch?
Pam weithiau dymuno i’r llawr ein llyncu,
neu gael gadael y lle reit handi mewn arch?<\/p>\n\n\n\n
Mi es ati’n ddyfal iawn i sganio,
sganio’n sydyn, sganio am y gorau –
fel cath i gythraul yn llenwi’r bag…
“EITEM ANNISGWYL YN ARDAL Y BAGIAU”<\/p>\n\n\n\n
Golau coch yn fflachio, rhaid aros am gymorth.
ac o’r ciw tu \u00f4l fe glywn i regfeydd,
ro’n i ar y llain galed ar draffordd y tils,
a fy newis iaith yn achosi tagfeydd:<\/p>\n\n\n\n
“Alright love? Pressed ‘Welsh’ by mistake?
Don’t worry I’ll change it back for you –
seems to happen all the time these days…”
“Well no, I actually wanted…” ac ar fy llw<\/p>\n\n\n\n
fe awdurdododd Sandra i’r peiriant
ddychwelyd yn \u00f4l i’w st\u00e2d naturiol,
cyn chwalu t\u0175r Babel yn fil o rybuddion
nad oes dibenion bod yn wahanol.<\/p>\n\n\n\n
Ail bwysais y botwm Cymraeg yn \u2018styfnig,
y botwm niwclear coch,
y booby-trap diwylliannol cas
sy’n gyrru eich henw i’r moch:<\/p>\n\n\n\n
Sefais a dychmygais uwchben y sganiwr,
yr FBI, CIA, MI6,
GCHQ, NSA, bob un o flaen sgrin
yn nodi pwy ydw i, yn cael eu ffics:<\/p>\n\n\n\n
“potential terrorist”, “non-conformer”,
yn nodi fy lleoliad ar un pnawn dydd Iau,
pan ddeffrwyd fi o ‘mherlewyg gan gyfarthiad
“A YDYCH CHI’N DYMUNO PARHAU?”<\/p>\n\n\n\n
Weithiau mae ambell gwestiwn fel cyllell cigydd
yn tynnu gwaed o esgyrn a gewynnau,
yn tollti ymysgaroedd ar hyd y llawr,
yn troi ei llafn yn fy mherfedd innau:<\/p>\n\n\n\n
Es yn fy mlaen; a s\u0175n y sganiwr
yn cofnodi curiad p\u00fdls afreolaidd,
a finnau’n gaeth i’r drip diwylliannol
trwy linyn bogail sy’n fy nghadw’n wylaidd.<\/p>\n\n\n\n
Ro’n i’n si\u0175r wrth lenwi’r cwdyn olaf
fod gen i gomplecs yn datblygu:
“RHOWCH EICH HARIAN I FEWN –
NEU DEWISIWCH FFORDD O DALU”:<\/p>\n\n\n\n
y math o gomplecs sy’n gallu llethu cenedl
yn boenus o ymwybodol o drueni\u2019i chyflwr:
“CYMERWCH EICH NEWID;
RHODDIR ARIAN PAPUR O DAN Y SGANIWR.”<\/p>\n\n\n\n
Wrth adael trwy’r drysau awtomatig
teimlad chwithig oedd mynd efo’r lli:
roedd y bagiau llawnion a gariwn yn drwm,
ond ddim mor drwm \u00e2 ‘nghalon i.<\/p>\n\n\n\n
Achos weithiau, hyd yn oed
wrth wneud y tasgau bach bob dydd
fe d\u00e2l inni agor ein llygaid,
a chrwydro pob eil fel \u2018tawn ni yn rhydd,<\/p>\n\n\n\n
peidio \u00e2 cholli’n ffordd rhwng y cigoedd a’r gwirodydd,
bod o bryd i’w gilydd yn uchel ein cloch:
a throi’r foliwm yn uwch eto fyth
o Gaerdydd, Prestatyn i Abersoch:<\/p>\n\n\n\n
a dyna ydi’r hunan wasanaeth
mwyaf a wnawn rhwng y brain a’r c\u0175n:
felly deffrwch eich harchfarchnadoedd lleol
hefo llond eich hiaith chi o s\u0175n.<\/p>\n\n\n\n
A gawn ni fynd ar un o’r bysys
A ffeirio’r mynydd am yr afon felys? <\/p>\n\n\n\n
Gawn ni fynd un waith gyda’r bobol ddiarth
sy’n tynnu llun pob t\u0177 a buarth? <\/p>\n\n\n\n
A rhoi ein sachau trymion ar y to
i weld y coed palmwydd y tu hwnt i’n bro? <\/p>\n\n\n\n
Gawn ni gymryd ein troeon fesul dau
i roi’n pennau trwy’r ffenest na fedrwn ei chau? <\/p>\n\n\n\n
Pl\u00ees, Mam, gawn ni ganu’r hen g\u00e2n
am y l\u00f4n fawr a’i theithwyr m\u00e2n? <\/p>\n\n\n\n
Pl\u00ees, Dad, pam na fedrwch chi ddallt?
‘Da ni ddim ond eisiau’r gwynt yn ein gwallt. <\/p>\n\n\n\n
Pl\u00ees gawn ni oll, cyn ein bod ni’n rhy hen
ddisgyn i gysgu’n sownd gyda gw\u00ean <\/p>\n\n\n\n
A breuddwydio bod y mynydd yn fodlon hapus
Wrth gofio amdanom wrth yr afon felys. <\/p>\n\n\n\n
Tachwedd 2014<\/p>\n\n\n\n
Ym meddwdod Womanby, mae \u201cWelsh Club\u201d mor fachog
wrth faglu yn heglog mewn dipyn o strach.
Ond beth sydd mewn enw? Ydi Ifor Bach<\/p>\n\n\n\n
yma’n dawnsio’n ein gwaed? Tra bo’r cof yn niwlog
a\u2019r gig yn hwyliog, pa iws sydd \u2018na mewn taeru,
fod Ifor yn fyw, tra bod \u2018na ddisgo, a ch\u00e2n i\u2019w chanu?<\/p>\n\n\n\n
Ac wedyn, dwi\u2019n teimlo, pan fentraf fi sobri
bod yn rhaid dweud fy sori am lacio fy nhafod
wrth y rhai sy\u2019n meddwl fod yr enw\u2019n datgelu gormod.<\/p>\n\n\n\n
Ydyn nhw ofn i\u2019n caneuon a\u2019n cerddi ddringo waliau\u2019r castell?
Ydyn nhw ofn ein cymell i gipio\u2019u straeon o dan eu trwynau
a\u2019u dal yn wystl, nes ildio\u2019u celwyddau?<\/p>\n\n\n\n
Ydyn nhw\u2019n ofni ein gweld ar y gwastatiroedd,
I lawr o\u2019n mynyddoedd, yn masnachu, yn bla,
Yn herio chwip y Norman \u00e2 daioni Hywel Dda?<\/p>\n\n\n\n
Oes ganddyn nhw ff\u00eear fod Cofio Tryweryn Ydyn nhw\u2019n ofni y byddwn yn gweld heibio\u2019r Saesneg – Ydyn nhw\u2019n ofni y byddwn ni\u2019n bloeddio \u2018digon\u2019 Ond y ni sydd tu fewn i\u2019r muriau heno, Gyda\u2019r gair yr oedd dechreuad Ond \u00e2\u2019r golau nawr o\u2019r golwg Y mae iaith ei hun yn darfod <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" gan Osian Rhys Jones Maddeuant mam ddaear Rwyt ti yn llefain y glawa\u2019th lygaid wedi chwyddo\u00e2 chefnforoedd dy ddadrith. Nid fy mod yn dy weld.Tybiaf nad ydw i ond weithiau\u2019n synhwyrody sgrech ar y gwynt, dy siom mor drwchus \u00e2\u2019r niwl. Ac mae\u2019n rhyfedd, tydi, Mam,mai ti yw ein cyfrifoldeb ni –y fi, a\u2019m holl […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_uag_custom_page_level_css":"","site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"enabled","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-3517","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"\n
Am wneud gelyn ohonyn nhw?
Achos nid nhw di\u2019r baddies<\/em> (na, mae hynny\u2019n tab\u0175).<\/p>\n\n\n\n
yn darllen Ffrangeg a theithio tua\u2019r gorwel
\u00e2\u2019n rhamantau ein hunain, yn dianc o\u2019n cornel?<\/p>\n\n\n\n
ac yn herio\u2019r goron, fel Llywelyn a Lleucu?
A ninnau\u2019n amau na feiddiem wneud hynny…<\/p>\n\n\n\n
a\u2019r cerrig yn atseinio\u2019u Cymraeg yn rhagor
ar lawnt y castell, a\u2019r porth i bawb ar agor. <\/p>\n\n\n\nChwedl<\/h2>\n\n\n\n
ein gwareiddiad yn wawr rydd;
acenion llawn gwreichioni
yn dweud stori golau dydd.<\/p>\n\n\n\n
yn y m\u0175g o eiriau m\u00e2n,
ni chlywn un smic o\u2019r marwor,
ni fu neb yn tendio\u2019r t\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n
ac mae\u2019i chysgod heno\u2019n hir.
Mewn gwawl a gwyll mae\u2019r geiriau
ac mae gau yr un \u00e2\u2019r gwir.<\/p>\n\n\n\n